Centrum Pamięci Strażników Granicznych Szeklerów

Szeklerzy zajmowali szczególne miejsce w społeczeństwie Królestwa Węgier: od średniowiecza żyli na wschodnich rubieżach Siedmiogrodu jako wspólnota posiadająca zbiorowe prawa szlacheckie i zobowiązana do służby wojskowej. Ich zadaniem była ochrona systemu granicznego i obrona wschodnich bram kraju – nie jako zawodowa armia, lecz jako wolna wspólnota z własnymi przywódcami i wewnętrznym porządkiem prawnym.

Od XVIII wieku, szczególnie za panowania Marii Teresy i Józefa II, szeklerska straż graniczna została oficjalnie włączona do systemu obrony granic Monarchii Habsburskiej. Wówczas powstały szeklerskie pułki straży granicznej, na przykład Szeklerski Pułk Piechoty Straży Granicznej (1762). Choć wielu sprzeciwiało się ingerencji państwa – słynna tragedia w Madéfalva (1764) była tego konsekwencją – rola strażników granicznych na długo określiła organizację wsi szeklerskich, ich życie edukacyjne, religijne i gospodarcze.

Szeklerscy strażnicy graniczni uczestniczyli w wojnach napoleońskich (np. w bitwie pod La Rothière), w rewolucji 1848–49, a także w pierwszej i drugiej wojnie światowej. Ich historia ma więc znaczenie nie tylko lokalne, ale jest integralną częścią europejskiej historii wojskowości.

Historia szeklerskiej straży granicznej łączy zbiorową tożsamość z odpowiedzialnością. Wystawa nie dotyczy walk, lecz porządku wspólnotowego, samoorganizacji i świadomego istnienia narodowego. Ta forma pamięci nie tylko odnosi się do przeszłości, ale także wyraża zaangażowanie w przyszłość – co jest szczególnie ważne w dzisiejszym, szybko zmieniającym się globalnym świecie, gdzie regionalne korzenie i wzorce wymagają ponownego wzmocnienia.

Centrum pełni również funkcję edukacyjną: organizuje zajęcia muzealne dla grup szkolnych oraz wydarzenia wspólnotowe.